Popüler Bilim

Tarihi Değiştiren 11 Kadın Bilim İnsanı

Bilim genellikle erkeklerin baskın olduğu bir alan olarak bilinir. Oysa ki bu alanda sınırları aşarak büyük keşiflere imza atmış olan kadın bilim insanları insanlığa önemli katkılarda bulunmuşlardır. Toplumdaki çeşitli ön yargıların azalmasıyla, kadınları bu alanda daha sık görmeye başladık. Bu listede bilim tarihine yön vermiş 11 kadın bilim insanını ele alıyoruz.

Tüm zamanların en büyük bilim insanı kimdir? İlk akla gelenler Albert Einstein, Isaac Newton ve birkaç başka isim olurdu ve elbette bunun iyi bir nedeni var. Bu bilim insanları yaptıkları dikkate değer keşiflerle dünyayı anlayış biçimimizi değiştirdiler.

Ancak kadınlar, eğitim ve kariyer imkanlarından yoksun bırakıldıkları dönemler dahil olmak üzere, uzun zamandır bilimde önemli adımlar atmış olsalar da hep liste dışında bırakıldılar. Neyse ki son zamanlarda kadın bilim insanları tarihin gölgesinden kurtulmayı başardı.

Her ne kadar bahsedilmesi gereken, listeye dahil edilemeyerek hakkı yenen birçoğu olsa da, işte bilim alanında sınır tanımayan o kadınlardan bazıları…

Öne Çıkan 11 Kadın Bilim İnsanı

Ada Lovelace, Matematikçi

(10 Aralık 1815 – 27 Kasım 1852)

Lovelace ilk bilgisayar programcısı olarak kabul edilir (modern bilgisayarlar icat edilmeden çok daha öncesinde). Onun, Charles Babbage’ın tasarladığı analitik makine (programlanabilir, genel amaçlı bir bilgisayar) üzerine yazdığı notların ilk bilgisayar algoritmaları olduğu düşünülür.

kadın bilim insanı ada lovelace
Ada Lovelace (Kaynak: Alfred Edward Chalon/Science Museum Group/Public Domain)

Marie Curie, Fizikçi ve Kimyacı

(7 Kasım 1867 – 4 Temmuz 1934)

Birçok başarıya imza atmış olan Curie’nin bilime katkıları arasında radyoaktivitenin keşfi ve 1. Dünya Savaşı’nda da kullanılmış olan taşınabilir bir X-ışını ünitesinin icadı gibi önemli çalışmalar bulunmaktadır. Curie, eşi Pierre ile birlikte radyoaktif yapıdaki polonyum ve radyum elementlerini keşfetmiş ve radyoaktif izotopları izole etme teknikleri geliştirmiştir. 1903 yılında, Curie Nobel ödülü kazanan ilk kadın olmuştur. Fizik dalında kazandığı bu ödülün ardından kimya alanındaki ödülü de kazanmıştır ve böylelikle iki kez Nobel ile ödüllendirilen ilk insan olmuştur.

kadın bilim insanı marie curie
Marie Curie (Kaynak: Internet Archive Book Images/Flickr Commons)

Janaki Ammal, Botanikçi

(4 Kasım 1897 – 7 Şubat 1984)

Hindistan’ın ilk kadın bitki bilimcisi olan Ammal, bugün yetiştirilmekte olan birçok melez türü geliştirmiştir. Kendisi ayrıca Hindistan’daki biyolojik çeşitliliği koruma çalışmalarında da yer almıştır.

kadın bilim insanı janaki ammal
Janaki Ammal (Kaynak: John Innes Centre)

Chien-Shiung Wu, Fizikçi

(31 Mayıs 1912 – 16 Şubat 1997)

Wu, Enrico Fermi’nin radoyaktif beta bozunumu teorisini ilk doğrulayan -ve sonrasında düzelten- bilim insanıdır. Ayrıca fizikteki parite teorisini altüst eden “Wu deneyi” ile de bilinir. Bu buluş, Wu’nun bu çalışmadaki önemli rolü göz ardı edilerek onun erkek çalışma arkadaşlarının Nobel ödülü almasıyla sonuçlanmıştır.

kadın bilim insanı chien shiung wu
Chien-Shiung Wu (Kaynak: Smithsonian Institution via Flickr Commons)

Katherine Johnson, Matematikçi

(26 Ağustos 1918 – 24 Şubat 2020)

Johnson’ın bir NASA çalışanı olarak yörünge mekaniği üzerine hesaplamaları, uzaya ilk Amerikalı astronot gönderme girişimlerinde kritik rol oynamıştır. Yaşam öyküsünü anlatan “Gizli Sayılar” filmi ile tanınırlığı artmıştır.  

kadın bilim insanı katherine johnson
Katherine Johnson (Kaynak: NASA)

Rosalind Franklin, Kimyacı

(25 Temmuz 1920 – 16 Nisan 1958)

Franklin, DNA’nın ikili sarmal yapısının keşfindeki devrim niteliğinde çalışmasıyla bilinir. Erkek çalışma arkadaşlarının Nobel ödülü aldığı 1962 yılından 4 yıl önce hayata gözlerini yummuştur. Bazıları Franklin yaşasaydı bile kendisinin komite tarafından görmezden gelineceğine inanır.

kadın bilim insanı rosalind franklin
Rosalind Franklin (Kaynak: MRC Laboratory of Molecular Biology)

Vera Rubin, Astronom

(23 Temmuz 1928 – 25 Aralık 2016)

Rubin, evreni bir arada tutan o tuhaf tutkalın, yani karanlık maddenin varlığına dair önemli kanıtlar ortaya sundu. Onun katkısı 20. yüzyılın en kayda değer keşiflerinden biri kabul ediliyor ve birçok insana göre bir Nobel ödülünü hak ediyordu. Rubin’in çalışmalarından önce karanlık madde fikrine dair başka kanıtların da yayınlanmış, fakat bu kadar etki uyandırmamış olması ara sıra hala eleştirilerin odağı olmaktadır.

kadın bilim insanı vera rubin
Vera Rubin (Kaynak: NOAO/AURA/NSF)

Gladys West, Matematikçi

(1930 – Günümüz)

West’in GPS teknolojisinin temellerine katkı sağlayan çalışması, Dünya’nın şekline dair bir matematiksel modelleme geliştirilmesiydi. Kendisi 2018 yılında ABD Hava Kuvvetleri Uzay Komutanlığının en yüksek rütbelerinden olan Füze Öncüleri Onur Listesine dahil edildi.

kadın bilim insanı gladys west
Gladys West (Kaynak: U.S. Air Force)

Flossie Wong-Staal – Virolog ve Moleküler Biyolog

(27 Ağustos 1947 – 8 Temmuz 2020)

Wong-Staal HIV’yi ilk klonlayan ve genlerinin haritasını oluşturan bilim insanıdır. Çalışmaları virüs için bir tahlil geliştirilmesinde öncülük etmiştir. AIDS günümüzün hala önemli sağlık problemlerinden biridir.

kadın bilim insanı flossie wong staal
Flossie Wong Staal (Kaynak: Bill Branson/National Cancer Institute)

Jennifer Doudna & Emmanuelle Charpentier, Biyokimyacı

(Jennifer Doudna: 19 Şubat 1964 – Günümüz)
(Emmanuelle Charpentier: 11 Aralık 1968 – Günümüz)

Gen düzenlemede çığır açan bir teknoloji olan ve 2020 Nobel Kimya Ödülü’ne layık görülen CRISPR Cas9’un başlıca geliştiricileridir. Doudna ve Charpentier bu ödülü paylaşmışlardır. CRISPR teknolojisi birçok hastalığın artık son bulması konusunda umut vaat etmektedir.

kadın bilim insanı jennifer doudna emmanuelle charpentier
Solda Jennifer Doudna, sağda Emmanuelle Charpentier

Çevirmen: Mümin Can
Editör: Ögetay Kayalı

Referanslar

1. Meet 10 Women in Science Who Changed the World, <https://www.discovermagazine.com/the-sciences/meet-10-women-in-science-who-changed-the-world>

Mümin Can

Rasyonalist araştırmacı yazar ve çevirmen.
Back to top button

 
Bilim dünyasındaki önemli gelişmelerden haberdar olmak için haftalık/aylık bültenimize abone olun.
Devam ederek gizlilik politikasını kabul etmiş olursunuz.