26.3 C
İstanbul
26 Haziran 2019
Fizik Popüler Bilim Yüksek Enerji Fiziği

Nükleer Fizik: Radyasyon Güvenliği

Nükleer fizik yazı dizimizde, bozunum mekanizmaları sonucu ortaya çıkan, “iyonize edici radyasyon” dediğimiz parçacıkları ve ışınları inceledik. Ardından, bu radyasyonun insan sağlığına olan etkilerini alınan doza göre sınıflandırdık ve şimdi, yazı dizimizin son kısmında, insan sağlığı için böylesine ciddi bir tehdit olan radyasyonun etkilerini irdeleyecek ve uluslararası limitlerden bahsedeceğiz.

İncelemeye geçmeden önce, önceki yazılarımızda tanımladığımız Gray ve rad’dan farklı olarak, bir birim daha tanımlayacağız.

Rem

Gray ve rad, doz birimleridir. bir birimlik kütleye aktarılan enerji olarak tanımlanırlar. Ancak, biyololik etki göz önüne alındığında, pek de anlamlı değillerdir.

Bunun sebebi, farklı radyasyonlara eşit dozda maruz kalındığında, her birisinin biyolojik etkisinin farklı olmasıdır.  Örneğin, 1 rad seviyesindeki alfa ışını, aynı seviyedeki beta ve gama ışınından 10-20 kat daha fazla zararda bulunabilir.

O yüzden, göreli biyolojik etki ya da kalite faktörü adı verilen bir sabitin tanımını yapmak, bu etkileri incelememiz için gereklidir.

Kalite faktörü, aynı biyolojik etkiyi göstermek için gereken radyasyon dozu anlamına gelir. Yani eşdeğer doz, emilen doz ile kalite faktörünün çarpımına eşittir diyebiliriz.

Rem= Rad x Kalite Faktörü

Öyleyse diyebiliriz ki rem: Herhangi bir radyasyonun, diğer bir radyasyonla aynı biyolojik etkiyi yapması için gereken dozdur.

Diğer bir birim ise, Sievert’tir. Sievert, 1 Gray’lik x ve g ışını ile aynı biyolojik etkiyi meydana getiren radyasyon miktarıdır.

1 Rem = 0.01 Sv

1Sv = 100 Rem = 1 J/kg

Radyasyondan Korunmanın Felsefesi
Kaynak: AFAD

Uluslararası Radyolojik Koruma Komisyonu tarafından, radyasyon ışınlanması 3 temel başlıkta incelenir.

  1.  İş gereği maruz kalınan radyasyon ( radyasyon ile çalışan işçiler)
    a) Hamile Kadınlar
    b)Geri kalan tüm işçiler
  2. Halk
  3. Tıbbi amaçlarla radyasyona maruz kalan hastalar

Limitler de, bu üç sınıf için ayrı ayrı belirlenir. Yazımızın son kısmında, AFAD’ın verileriyle, çeşitli örnekler için maruz kalınan dozu inceleyeceğiz.

Kaynak: AFAD
Kaynak: AFAD
Kaynak: AFAD

 

Nükleer Fizik yazı dizimizin, son yazısı olan Radyasyon Güvenliği isimli yazımızda, alınan dozun biyolojik etkilerini tekrar inceledik.

12 yazılık bu yazı dizimizde, sizlere nükleer fizik hakkındaki temel bilgileri vermeye çalıştık. Bu yazı dizisini mümkün kılan kıymetli hocamız Prof. Dr. Selahattin Özdemir‘e, Orta Doğu Teknik Üniversitesinde verdiği Health Physics isimli dersin ders notlarını kullanmamıza izin verdiği için, teşekkürü borç biliriz.

Ege Can KARANFİL 


Referanslar

  1. Prof. Dr. Selahattin Özdemir, Health Physics ders notları
  2. TeachNuclear, “Effects of Ionizing Radiation on DNA”
    <https://teachnuclear.ca/all-things-nuclear/radiation/biological-effects-of-radiation/effects-of-ionizing-radiation-on-dna/>
  3. TAEK, “İyonlaştırıcı Radyasyonun Biyolojik Etkileri”
    <http://www.taek.gov.tr/tr/kullanma-bulundurma-lisans%C4%B1/158-egitim-arastirma/bilgi-kosesi/radyasyondan-korunma/1052-iyonlastirici-radyasyonun-biyolojik-etkileri.html>
  4. TAEK, “Radyasyon “Radyasyon ve Biz”
    <http://www.taek.gov.tr/ogrenci/sf4.html>
  5. AFAD, “Radyasyon Dozları ve Etkileri”
    <https://www.afad.gov.tr/tr/23733/Radyasyon-Dozlari-ve-Etkileri>

Kapak Görseli

<https://radiationtherapynews.com/2014/12/08/study-reviews-biological-effects-thz-wave-radiation/>

Bize destek olarak daha çok içerik üretmemize katkıda bulunun!

Related posts

Neandertaller, Modern İnsanlardan Daha Derin Nefes Almalarını Sağlayan Diyaframlara Sahiplerdi

Kemal Cihat Toprakçı

Ağaçlara Tırmanabilen Dev Yengeç

Rasyonalist

Elveda Cassini: Uzay Aracı Cassini Görevinin Sonuna Geldi!

Ege Can Karanfil

Yorum Bırakın