AstronomiEvrenKozmoloji

Kuazar Nedir?

Kuazar ismi quasi-stellar object (QSO), yani yarı yıldızsı cisim kelimesinden türemiştir. Nokta kaynak gibi göründüklerinden dolayı, ilk gözlendiklerinde yıldız oldukları düşünülmüştür. Fakat uzaklıkları ve tayfları incelendiğinde yıldız olmadıkları ortaya çıkmıştır.

Kuazarların, merkezlerinde yer alan bir süper kütleli karadelik (SMBH) ve bunun etrafındaki toplanma diskinde bulunan gaz tarafından enerjisini sağladığı düşünülmektedir.

Toplanma diskinde bulunan gaz zamanla karadeliğin üzerine doğru çöktükçe; X-ışını, moröte, görünür bölge, kızılöte ve radyo olmak üzere çeşitli dalga boylarından elektromanyetik ışıma saçar. En parlak kuazarlar, saniyede 1048 erg‘lik bir enerji çıkışı oluşturabilir ki bu da Samanyolu gibi büyük galaksilerin yaptığı ışımadan binlerce kat daha fazladır.

kuazar
Bir sanatçının kuazar tasviri.

Kuazarlarda Farklılık Yaratan Bir Özellik

Kuazarlar bir aktif galaksi çekirdeğidir (AGN‘dir). Bir fikre göre AGN’ler (kuazar, blazar, seyfert, radyo galaksi vb.) aslında aynı cisimlerdir. Fakat onlara olan bakış açımıza göre farklı özellikler gösterdiğinden ötürü, farklı cisimler gibi algılanırlar. Kuazarlar da bu grubun bir üyesidir.

Fakat ilginç bir biçimde, diğer AGN’ler etrafımızda rastgele uzaklıklarda dağılmış olmalarına rağmen, kuazarlar çoğunlukla bizden uzakta yer alır (yüksek kırmızıya kayma gösterirler). Gözlenen en uzak kuazar z=7.085 değerine sahiptir. Yani bir başka deyişle o kadar uzaktır ki, bu kuazara baktığımızda gördüğümüz manzara, evrenin 800 milyon yıl yaşındaki haline denk düşer.


Hazırlayan: Ögetay Kayalı

Referanslar

1. Coles, P., & Lucchin, F. (2002). Cosmology: The Origin and Evolution of Cosmic Structure. Wiley.
2. Kılınç C., Ege Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri, Galaksiler ve Kozmoloji ders notları
3. Maiolino, R., & Rieke, G. H. (1995). Low-Luminosity and Obscured Seyfert Nuclei in Nearby Galaxies. The Astrophysical Journal, 454, 95. https://doi.org/10.1086/176468
4. Mortlock, D. J., Warren, S. J., Venemans, B. P., Patel, M., Hewett, P. C., McMahon, R. G., … Röttgering, H. J. A. (2011). A luminous quasar at a redshift of z = 7.085. Nature, 474(7353), 616–619. https://doi.org/10.1038/nature10159
5. Wu, X.-B., Wang, F., Fan, X., Yi, W., Zuo, W., Bian, F., … Beletsky, Y. (2015). An ultraluminous quasar with a twelve-billion-solar-mass black hole at redshift 6.30. Nature, 518(7540), 512–515. https://doi.org/10.1038/nature14241

Ögetay Kayalı

Rasyonalist kurucu, editör ve kıdemli yazar. NASA'nın APOD platformunda görevli olmak üzere, Michigan Tech. Üniversitesinde araştırma görevlisi olarak Astrofizik üzerine doktora yapmaktadır. Ege Üni. Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümünden birincilikle mezun olduktan sonra bir yıl kozmoloji üzerine yüksek lisans, ardından bir yıl da İzmir Uluslararası Biyotıp ve Genom Merkezinde Moleküler Biyoloji ve Genetik üzerine yüksek lisans yapmıştır.

Bir cevap yazın

Başa dön tuşu
Bilim dünyasındaki önemli gelişmelerden haberdar olmak için haftalık/aylık bültenimize abone olun.
Devam ederek gizlilik politikasını kabul etmiş olursunuz.