Popüler BilimAstronomiFizik

Kızarmış Yağ Neden Patlar?

Mutfakta daha önce kızartma yapmış olan herkesin muhakkak başına gelmiştir. Yağ tavaya konur, ocağın altı açılır yağın kızarması beklenir. Ardından kesilmiş ve yıkanmış patatesler tavaya fırlatılıp kaçılır! Çünkü kızgın yağ birazdan her tarafa sıçramaya başlayacaktır.

Büyüklerim bu yağ sıçraması etraftaki halıyı mahvetmesin diye yere örtü sererlerdi. Aslında biraz fizik bilince örtüye de kaçarak atmaya da hiç gerek kalmıyor. Çünkü buna sebep olan şey, aslında gözleyerek de fark edebileceğimiz bir sebepten kaynaklanıyor.

Kızarmış Yağ Neden Patlar?

Yağ ve su birbirleriyle karışmadıklarından, yoğunluğu fazla olan su dibe çökerken yoğunluğu az olan yağ yüzeye çıkar. Hatta zeytinyağı gibi üste çıkmak deyimi de buradan gelir.

Eğer kızarmış yağın içerisine “yıkadığınız” bir yiyeceği koymaya çalışırsanız bu patlamaların olması kaçınılmazdır. Çünkü yiyeceği yıkadığınızda, su her ne kadar üzerinden aksa da ufak miktarlarda üzerinde kalır. Bu ufak su damlacıkları yağın üzerine düştüklerinde, yoğunluk farkından ötürü hemen tavanın dibine çökerler. Kızgın tava bu su damlacıklarını hemen buharlaştırır. Buharlaşan bu su, hızla yükselerek havaya karışmak ister. Fakat üstünde yağ tabakası olduğu için öncelikle bunun içinden geçer. Hızla yükselen bu hava kabarcığı yüzeye ulaştığında bir miktar yağı da kendisiyle beraber fırlatır. İşte gerçekleşen olay tam da budur.

kızarmış yağ neden patlar
Suyun üzerine dökülen sıvı yağ

Fakat burada bir detay nokta daha var. Yağın kaynama sıcaklığı yaklaşık 200 santrigrat derecedir, yani suyun kaynama sıcaklığından yaklaşık 100 derece daha fazla. Dolayısıyla buhar yağın içerisinde yükselirken bir yandan da ısınmaya devam eder ve genleşir. Bu da patlamayı şiddetli kılar. Zaten dikkat ederseniz çok sıcak olmayan bir yağda patlamalar o kadar şiddetli olmaz.

Gördüğünüz üzere basit fizik bilgisiyle bu patlamaların önüne çok kolay bir şekilde geçebiliyoruz. Kızarmış yağın içerisine atacağınız şeyin kuru olmasına ve yağın aşırı sıcak olmamasına özen gösterirseniz, patlamalardan da kurtulabilirsiniz.

Peki Bunun Astronomi ile İlgisi Nedir?

Yıldızların içindeki “ısı iletim” mekanizmalarından biri, tıpkı bulunduğu yoğun ortamda yükselme eğilimi gösteren daha az yoğun su damlacıkları gibidir. Yıldızın çekirdeğine yakın bölgelerde bulunan madde daha sıcaktır. Sıcak olan maddenin yoğunluğu ise kendinden soğuk olana göre daha düşüktür. Dolayısıyla bu sıcak fakat yoğunluğu düşük olan madde, yıldızın dış kısımlarına doğru yükselme eğilimi gösterir. Yani yıldızın çekirdeğinde üretilen ısı bu gördüğünüz basit mekanizma yoluyla dışarı taşınır. Bu konuyu daha sonra yıldızların iç yapısını anlatırken genişçe izah edeceğiz.


Hazırlayan: Ögetay Kayalı

Ögetay Kayalı

Rasyonalist kurucu, editör ve kıdemli yazar. NASA'nın APOD platformunda görevli olmak üzere, Michigan Tech. Üniversitesinde araştırma görevlisi olarak Astrofizik üzerine doktora yapmaktadır. Ege Üni. Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümünden birincilikle mezun olduktan sonra bir yıl kozmoloji üzerine yüksek lisans, ardından bir yıl da İzmir Uluslararası Biyotıp ve Genom Merkezinde Moleküler Biyoloji ve Genetik üzerine yüksek lisans yapmıştır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu