EvrenAstronomiPopüler Bilim

Bahtsız Astronom Guillaume Le Gentil

Bahtsız astronom Guillaume Le Gentil’nin hikâyesi, kendisinden çok daha eskilere, 1677 yılına dayanıyor. 1677 yılında ünlü İngiliz astronom Edmond Halley, Dünya’nın Güneş’e olan uzaklığını hesaplamak için ilginç bir metot önerdi. Kısaca Dünya ile Güneş arası uzaklığı hesaplamak için yaklaşık yüz yılda bir, sekiz yıl aralıkla iki kez gerçekleşen Venüs geçişini, Dünya’nın farklı noktalarından gözlemlemek gerekiyordu. Bunun için birçok bilim insanı bu geçişin gözlenebileceği, dünyanın çeşitli yerlerine yolculuklar yaptılar. Bu deneme genel bir hüsranla sonuçlansa da sanıyoruz ki hiçbir bilim insanı Le Gentil kadar, büyük fedakârlıklarına ve azmine rağmen, gözleme hiçbir katkıda bulunmamayı başaramamıştır.

Astronomiye Katkıları

Her ne kadar Venüs geçişini gözlemlemek için çıktığı yolculukta başına binbir felaket gelse de M8, M32, M36, M38 olarak bilinen Messier gök cisimlerini ve ayrıca Guillaume Le Gentil 3 olarak anılan karanlık bulutsuyu kataloglayan kişidir [1].

lagoon nebula messier 8 eso
Messier 8 – ESO <https://www.eso.org/public/images/eso0936a/>

İstikamet Pondicherry

Guillaume Le Gentil, Fransız Bilim Akademisi tarafından 1761 yılında gerçekleşecek olan Venüs geçişini gözlemlemek üzere atanır. Le Gentil, Hindistan’da bulunan Pondicherry adasına gitmek üzere yola koyulur. İlk önce şimdiki adıyla Mauritius Adası’na varır. Bu sırada Yedi Yıl Savaşları sürmektedir ve İngiltere ile Fransa arasında da savaş patlak vermiştir. Bu nedenle daha doğuya gitmenin pek de mümkün olmadığını öğrenir.

Mauritius Adası’nda yaklaşık bir yıl kaldıktan sonra nihayet Pondicherry’ye geçmenin güvenli bir yolu bulunur. Ancak bu kez de Muson ikliminin azizliğine uğrar ve dinmek bilmez rüzgârlardan dolayı yaklaşık beş hafta boyunca okyanusta salınıp dururlar. Sonunda Hindistan’a vardıklarında öğrenirler ki ada İngilizler tarafından işgal edilmiş ve adaya çıkmaları mümkün değildir. Bunun üzerine Le Gentil gözlemi gemiden yapmaya karar verir. Tahmin edeceğiniz üzere bu, çok da sağlıklı bir karar olmaz çünkü suyun üstünde, sabit durması mümkün olmayan bir zeminde yapılan gözlemin sonuçları da sallantılı olur.

Yılmak nedir bilmeyen kahramanımız 8 yıl sonra yeniden gerçekleşecek Venüs geçişini gözlemlemeye karar verir ve Fransa’ya dönmek yerine uzunca bir süre Madagaskar’da kalarak buranın doğu kıyısını inceler. Bir astronom için oldukça ilginç bir uğraştır tabii bu.

Guillaume Le Gentil harita
Guillaume Le Gentil’nin ikinci Venüs geçişini gözlemlemek üzere Madagaskar Adası’ndan sonra izlediği rota

1769 yılına yaklaşırken, ikinci geçişi gözlemlemek üzere Manila’ya geçmek ister. Ancak Manila’nın, onun casus olduğunu düşünen İspanyol yöneticisi yüzünden burayı da terk etmek zorunda kalır. Savaş 1763 yılında sona ermiştir ve Pondicherry yeniden Fransa’nın elindedir. Bu nedenle bir Portekiz gemisiyle kaçarak Pondicherry Adası’na doğru yola koyulur.

Gözlemden yaklaşık bir yıl önce Pondicherry’ye varır. Buradaki yönetici Guillaume Le Gentil için bir ziyafet verir daha sonra da gözlemevi kurması için yer seçmesini ister. Gözlemevini kuran Le Gentil gözlem gününe kadar vakit geçirmek için bu kez garipsemeyeceğimiz bir uğraş seçer ve Hint astronomisi çalışır.

Gözlem arifesinde gerekli her şey hazırdır. Gökyüzü apaçık, tüm koşullar gözlem için uygundur. Sonunda gözlemin yapılabileceğini düşünüp rahat bir nefes almak için acele etmeyin. Ertesi gün, her gün açık olan havanın bulutlu olacağı tutar. Bunun üzerine Le Gentil şöyle yazar: “… kaderine terk edilmiş hissettim. Gözlerimi bile kapatmaktan aciz, kendimi yatağa attım.”. Geçiş boyunca bulutlu olan hava, Venüs geçişinin hemen ardından açılır, güneş yeniden parlamaya başlar ve Le Gentil böylelikle elindeki son şansı da kaybeder. Biraz daha canınızı yakacak belki ama şunu da eklemek istiyoruz ki o gün boyunca Manila’da hava güneşlidir.

Eve Dönüş

Eşinden ayrı düşüp ve sonuçta bir hiç uğruna harcadığı dokuz yılın ardından nihayet anavatanı Fransa’ya dönme vakti gelir. Tabii söz konusu Guillaume Le Gentil olunca hiçbir iş tereyağından kıl çeker gibi halledilmiyor. Önce dizanteriye yakalanır, yolculuk iptal edilmek zorunda kalır. En nihayetinde, 8 Ekim 1771’de Fransa’ya varır.

Hayır, henüz her şey mutlu sona bağlanmış değil. On bir yılı aşkın bir süreden sonra ülkesine döndüğünde öğrenir ki çoktan öldüğü ilan edilmiş, bütün mal varlığı varislerine dağıtılmış, varisleri çoktan kavgaya tutuşmuş, akademideki yeri boşaltılmış, yolculuğundan topladığı örneklerden sekiz sandığı kaybolmuş ve eşi, gençlik arkadaşıyla evlenmiştir.

Azmiyle dünyaya örnek bilim insanımız yine yılmaz. Kendisi yaşıyor olduğundan mallarının varislerine dağıtılmaması için dava açar ve bu davayı da kaybeder.

Her gecenin ardından gün doğar demişler. Le Gentil’nin başındaki kara bulutlar da hikâyenin sonunda biraz olsun dağılır. Fransa kralı sayesinde Kraliyet Bilim Akademisinde yeniden bir pozisyon elde eder. Daha sonra Marie Michele Andre Potier adında, çoktandır tanıdığı genç bir kadınla evlenir ve ondan bir kız çocuğu olur. Ömrünün geri kalanını birlikte huzur içinde geçirirler [2].


Hazırlayan: Arya Elçi
Editör: Ögetay Kayalı

Referanslar
1. Timeline Index<https://www.timelineindex.com/content/view/3546>
2. Astronomia Iniciacion, “Guillaume Le Gentil o la Mala Suerte”
<https://www.astronomia-iniciacion.com/guillaume-le-gentil.html>
3. Sideral Times,”The Ordeal of Guillaume Le Gentil”
<https://princetonastronomy.wordpress.com/2012/02/06/the-ordeal-of-guillaume-le-gentil/>
4. e-penser, “Guillaume Le Gentil – Mourir deux fois en cherchant Vénus”
<https://www.youtube.com/watch?v=Qa8hFCoxx2E>

Kapak Görseli:
Path of the 2012 Venus Transit
<https://solarsystem.nasa.gov/resources/389/venus-transit-across-the-sun-2014/>

Etiketler

Arya Elçi

Rasyonalist araştırma yazar. Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Fizik lisans öğrencisi.
Başa dön tuşu
Kapalı
Kapalı