Popüler Bilim

Bu Canlı Oksijen Olmadan Nasıl Yaşayabiliyor?

Evren hakkındaki bazı gerçekler değişmez görünebilir. Gökyüzünün yukarıda olması, yerçekiminin Dünya’nın merkezine doğru olması, hiçbir şeyin ışıktan daha hızlı olamaması, çok hücreli canlıların yaşamak için oksijene ihtiyaç duyması gibi. Ancak sonuncu gerçeği tekrardan gözden geçirmekte fayda var çünkü durum bildiğimiz gibi değil.

İsrail’de bulunan Tel Aviv Üniversitesi’ndeki araştırmacılar, önemli bir keşfe imza attı. Kral Sombalığı’nın midesini inceleyen araştırmacılar yeni bir canlı türüne rastlamıştı. Kral Sombalığı’nın içinde yaşayan parazitin yaşamını devam ettirmek için oksijene ihtiyaç duymadığı saptandı.

Bu yılın başında bilim insanları, denizanası benzeri bir parazitin, mitokondriyal genomu olmadığını keşfettiler ve bu canlı, mitokondriye sahip olmayan ilk çok hücreli organizma. Yani nefes almıyor ve yaşamının tamamını oksijene bağımlı olmadan yaşıyor.

Mitokondri Yapısı

Bu keşif, Dünya’daki yaşamın nasıl olduğuna dair anlayışımızı değiştirmekle kalmıyor. Aynı zamanda dünya dışı yaşam arayışı için de etkili olabilir!

Hayat, oksijeni kullanmaya yani solunuma, 1,45 milyar yıl önce başladı. Büyük bir arke, daha küçük bir bakteriyi yuttu ve bir şekilde bakterinin yeni evi her iki taraf için de yararlıydı. Bu sayede iki canlı birlikte yaşamaya başladı.

Bu simbiyotik ilişki, iki organizmanın birlikte gelişmesine neden oldu ve sonuç olarak yerleşen bakteriler, “mitokondri” adı verilen organeller haline geldi. Kırmızı kan hücreleri hariç vücudunuzdaki her hücrede çok sayıda mitokondri bulunur. Ve bunlar solunum süreci için olmazsa olmazlardandır.

Çok hücreli organizmaların hücresel süreçlere güç vermek için kullandığı adenozin trifosfat (ATP) adı verilen bir molekül üretmek için oksijeni parçalarlar.

Bazı organizmaların düşük oksijen miktarına sahip koşullarda gelişmesine izin veren adaptasyonlar olduğunu biliyoruz. Bazı tek hücreli organizmalar, anaerobik metabolizma için mitokondriye bağlı organelleri geliştirdi. Ancak sadece anaerobik çok hücreli organizmaların olma ihtimali, bazı bilimsel tartışmalara yol açmıştır.

İsrail’deki Tel Aviv Üniversitesi’nden Dayana Yahalomi liderliğindeki bir araştırmacı ekip, “Henneguya salminicola” adlı bir somon parazitini bir kez daha incelemeye karar verdi.

(Stephen Douglas Atkinson)

Bu; mercanlar, denizanası ve anemonlarla hayvanlar alemi şubesine ait bir knidli. Balık etinde yarattığı kistler çirkin gözükse de, parazitler aslında zararlı değildir ve tüm yaşam döngüsü boyunca somon ile yaşarlar.

Ev sahibinin içine sıkışmış olan küçük knidli, oldukça düşük oksijen miktarına koşullarda hayatta kalabilir. Ama tam olarak nasıl olduğunu, yaratığın DNA’sına bakmadan bilmek zordur. Bu yüzden de araştırmacılar, ilk olarak bu canlının DNA’sını mercek altına aldılar.

H. salminicola ile ilgili gerçeğe en yakın çalışmayı yapmak için derin dizileme (DNA dizileme) ve floresan mikroskopisi kullandılar. Bu sayede; canlının, mitokondriyal genomunu kaybettiğini buldular. Buna ek olarak, aerobik solunum kapasitesini ve mitokondriyi kopyalayan ve çoğaltan nükleer genlerinin neredeyse tamamını kaybettiğini de buldular.

Tıpkı tek hücreli organizmalar gibi, mitokondriye bağlı organellerin olduğunu, ancak bunların normalden oldukça farklı olduğunu ve iç zarında nadir rastlanan kıvrımların olduğunu keşfettiler.

Benzer bir knidli balık paraziti olan Myxobolus squamalis’de aynı sekanslama ve mikroskopik yöntemler uygulandı ve işlemin doğrulaması yapıldı. Myxobolus squamalis’de mitokondriyal genom görüldü. Bu sonuçlar da Henneguya salminicola’nın hayatta kalmak için oksijene ihtiyaç duymayan çok hücreli bir organizma olduğunu göstermiş oldu.

Bu canlının tam olarak nasıl hayatta kaldığı halen gizemini korumakta.

(Stephen Douglas Atkinson)

Çeviri: Gamze KORKMAZ

Referans:
1.ScienceAlert, “Scientists Find The First Animal That Doesn’t Need Oxygen to Survive”
https://www.sciencealert.com/scientists-find-the-first-animal-that-doesn-
t-need-oxygen-to-survive

Görsel:
1. https://www.canlibilimi.com/mitokondri-organeli-ve-cift-katli-zar-sistemi/

Gamze Korkmaz

Rasyonalist çevirmen. Dokuz Eylül Üniversitesi (DEÜ) Mütercim Tercümanlık lisans öğrencisi.

Bir cevap yazın

Başa dön tuşu

 
Bilim dünyasındaki önemli gelişmelerden haberdar olmak için haftalık/aylık bültenimize abone olun.
Devam ederek gizlilik politikasını kabul etmiş olursunuz.