Popüler BilimAstrofizikEvren

Betelgeuse’ün Parlaklığındaki Gizemli Düşüşün Sırrı Çözüldü

Orion takım yıldızında yer alan parlak turuncu yıldız Betelgeuse, 2019 yılının sonlarına doğru beklenmedik bir şekilde parlaklığını kaybederek, astronomları şaşırtmıştı. Betelgeuse, süpernova evresine çok yakın bir yıldız olduğu için ve daha önce hiçbir yıldızı süpernova geçirmeden önce bu kadar detaylı inceleyemediğimiz için, bazıları bu durumun süpernovanın habercisi olabileceğine dair iddialar ortaya atmıştı. ESO’nun VLT teleskobunu kullanarak yapılan çalışmalar, yıldızın yüzeyine dair detaylı görüntüler elde edip bunları yayınladılar. Ayrıca yürütülen araştırma sonucunda, bu parlaklık düşünün de nedeni ortaya çıktı. Görünen o ki yıldız, bir toz bulutu tarafından kapatıldığı için daha sönük görünmüş.

Betelgeuse’ün çıplak gözle bile fark edilebilen bu parlaklık düşüşünü Miguel Montargès ve ekibi ESO’nun VLT teleskobunu kullanarak 2019 sonlarından itibaren çalışmaya başladı. Çekilen görüntülerde aynı yılın Ocak ayına göre daha sönük olduğu fark edilen yıldızın, özellikle güney bölgesinin daha karanlık olduğu fark edilmişti. Fakat astronomlar tam olarak ne olduğundan emin değillerdi. 2020 Nisan ayı gibi de yıldızın parlaklığı normale dönmüştü.

Montargès, “İlk defa bir yıldızın haftalar mertebesinde görüntüsünün değiştiğine tanıklık ediyoruz” dedi. Bugün Nature dergisinde yayınlanan çalışmada ekip, tozlu bir yapının yıldızı gölgelemesi nedeniyle bu düşüşün gerçekleştiğini ortaya koydu. Bu yapı, Betelgeuse’ün yüzey sıcaklığında belirgin bir düşmeye, dolayısıyla daha karanlık olmasına neden oluyordu.

Ekip, parlaklık düşüşünden önce yıldızın büyük bir gaz baloncuğunu yüzeyine doğru ittiğini keşfetti. Bu parça yüzey sıcaklığını düşürdükten hemen sonra, sıcaklıktaki düşüş buradaki gazı, katı bir toz ortamına çevirmeye yeterliydi. Bu durumu Montargès “İlk defa yıldız tozu dediğimiz şeye doğrudan tanıklık ediyoruz” diyerek açıkladı.

Bazı iddialara göre bu durum olası bir süpernova ile ilişkiliydi ve internette oldukça yayılıp, herkesin konuştuğu bir konu haline gelmişti. Kendi galaksimizde bir süpernovaya 17. yüzyıldan beri tanıklık etmedik. Bu nedenle günümüz astronomları, süpernova geçirmek üzere olan bir yıldızdan tam olarak ne beklenmesi gerektiği konusunda emin değil. Fakat yürütülen çalışma sayesinde, bu durumun bir süpernova işaretçisi olmadığı açıklığa kavuşmuş oldu.

Eğer yıldızlarda bu tür süreçlerin nasıl geliştiğini merak ediyor ve öğrenmek istiyorsanız, bir yıldızın iç yapısında olan olayları detaylıca ele aldığımız yıldız astrofiziği serisini okumanızı tavsiye ediyoruz (bkz. yıldız astrofiziği)


Çeviri ve Derleme: Ögetay Kayalı

Referanslar

  1. ESO, “Mystery of Betelgeuse’s dip in brightness solved”, <https://www.eso.org/public/news/eso2109/>

Ögetay Kayalı

Rasyonalist kurucu, editör ve kıdemli yazar. NASA'nın APOD platformunda görevli olmak üzere, Michigan Tech. Üniversitesinde araştırma görevlisi olarak Astrofizik üzerine doktora yapmaktadır. Ege Üni. Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümünden birincilikle mezun olduktan sonra bir yıl kozmoloji üzerine yüksek lisans, ardından bir yıl da İzmir Uluslararası Biyotıp ve Genom Merkezinde Moleküler Biyoloji ve Genetik üzerine yüksek lisans yapmıştır.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Back to top button