EvrenGündemPopüler Bilim
Trend

2020 Perseid Meteor Yağmuru Ne Zaman, Nereden ve Nasıl İzlenir?

Hikayenin Öne Çıkanları
  • Nasıl ve Nerede Gözlemleyebiliriz?
  • Gökyüzünde Nereye Bakmalıyım?
  • Teleskoba veya Dürbüne İhtiyacım Var Mı?
  • Fotoğrafı Çekilebilir Mi?
  • Neden Perseid Olarak Adlandırılıyor?

Perseid meteor yağmuru (ya da gök taşı yağmuru) her yıl Ağustos ayında gerçekleşen, gözlem şartları nedeniyle en belirgin ve en popüler olan meteor yağmurudur. 2020 yılı Perseid meteor yağmurunun en aktif dönemi 11-12-13 Ağustos geceleri olacaktır. Bunları bir yıldız kayması şeklinde görebileceğiniz gibi zaman zaman ateş topları şeklinde de görebilirsiniz. Bu olay, atmosfere girerek yanan gök taşları tarafından oluşturulur.

17 Temmuz ile 24 Ağustos arasında gerçekleşen Perseid meteor yağmuru, 11-12-13 Ağustos’ta maksimum seviyesine ulaşacak.

En popüler gök taşı yağmurlarından birisi olan Perseid gök taşı yağmuru süresince, saatte ortalama 50 meteor gözlemlenebilir. Elbette bu durum, bulunduğunuz şehrin ışık kirliliği seviyesine bağlı olarak değişecektir. Bu popüler gök taşı yağmurunu nereden görebileceğinizi, nasıl oluştuğunu, ne zamanlar görüleceğini, nereye bakılması gerektiğini, teleskop veya dürbün gerekip gerekmediğini ve çeşitli tüyoları ele alalım.

Nasıl ve Nerede Gözlemleyebiliriz?

2020 Perseid meteor yağmuru, 11-12-13 Ağustos’ta maksimum seviyesine ulaşacak. Ortalama olarak 50-75 meteorun gözlemlenebileceği bu dönemde, boyutları kum tanesiyle küçük bir çakıl arasında değişen pek çok gök taşı, Dünya’nın atmosferine girerek yanar ve meteor yağmurunu oluşturur. (bkz. gök taşı nedir? meteor, meteoroit ve meteorit nedir?).

Oldukça kısa süreli parıltılar olarak gözlemlediğimiz bu meteorları, teleskop veya dürbün yardımı olmadan, çıplak gözle görmek son derece kolaydır. Herhangi bir gök cismi ve gök olayı gibi, meteor yağmurlarını gözlemlemek için de en uygun koşullar şu şekildedir:

  • Işık kirliliğinin olmadığı, mümkün olduğu kadar karanlık bir bölge
  • Bulutsuz, açık bir gökyüzü
  • Ay’ın henüz doğmadığı ya da çoktan battığı bir saat aralığı

Her ne kadar, Ay ışığı gözlemi olumsuz etkileyecek olsa da 2019 yılındaki gibi Dolunay evresinde olmayacağı için, gece yarısında doğacak olan son dördün evresindeki Ay, gözlemlerinizde ciddi bir engel teşkil etmeyecektir.

Perseus takım yıldızı, 12-13 Ağustos tarihlerinde, 23:00 civarında gökyüzünde yükselecektir.

Bahsettiğimiz gibi, gök taşları Perseus takımyıldızından geliyormuş gibi göründüğü için, Perseus takım yıldızı gökyüzünde yükseldikten sonra, Perseus takım yıldızı yönünde daha fazla gök taşı görebileceğinizi söyleyebiliriz.

Eğer ki gök taşı, meteor, meteorit, meteoroit gibi kavramlar kafanızı karıştırıyorsa, bu konu hakkındaki yazımıza göz atmak isteyebilirsiniz.

Gökyüzünde Nereye Bakmalıyım?

Aslında aşağı yukarı her yerden bu meteor yağmurunu görebilirsiniz. Fakat biz meteor yağmurlarını tanımlarken özellikle bir yön belirtiriz. Çünkü bunlar Dünya’nın atmosferine bir noktadan girerek etrafa dağılırlar. Bu giriş noktası hangi takım yıldıza denk geliyorsa, meteor yağmuru o isimle anılır. Perseid meteor yağmuru denmesinin nedeni de Perseus (Kahraman) takım yıldızının olduğu bölgeden saçılmaya başlamasıdır.

Fakat buradan her yöne dağıldığı için, bahsini ettiğimiz gibi herhangi bir yerde görme şansınız var. Yine de Perseus (Kahraman) takım yıldızı yönüne bakmanız akıllıca olacaktır. Kendisini gökyüzünde kuzeydoğu yönünde bulabilirsiniz.

Aşağıdaki gökyüzü haritası Türkiye için 12 Ağustos saat 23:00 ve saat 01:00 de Perseid meteor yağmurunun konumunu göstermektedir. Saat 01:00 itibariyle ufuktan 30° kadar yüksekte olacak.

İstanbul 23:00 perseid meteor yağmuru
12 Ağustos saat 23:00’da Perseid meteor yağmurunun konumu
istanbul 01:00 perseid meteor yağmuru
12 Ağustos saat 01:00’da Perseid meteor yağmurunun konumu

    Turuncu ile işaretlediğimiz ev benzeri yapı Cassiopeia takım yıldızının bazı yıldızlarını barındırıyor ve gökyüzüne baktığınızda çok belirgin bir duruşu var, bu sayede doğru yöne baktığınızda kolaylıkla bulabilirsiniz. Perseus (Kahraman) takım yıldızı da bunun hemen altında Perseid’lerin olduğu bölgede, lakin onu gözle tanımak biraz daha zor.

    Teleskoba veya Dürbüne İhtiyacım Var Mı?

    Herhangi bir meteor yağmurunu izlemek için kesinlikle bir teleskoba veya dürbüne ihtiyacınız yok. Hatta bunlardan bakarak izleme şansınız çok daha düşük. Çünkü gökyüzünün çok geniş bir bölgesine dağılmış durumdalar ve çok kısa bir anlığına görülüyorlar. Yani siz daha dürbünü veya teleskobu oraya çeviremeden gitmiş olacaktır.

    Tüm bunların yanında olayın bütün güzelliği bu yıldız kayması adını verdiğimiz meteor yağmurunu bir yere uzanıp, geniş açıyla keyifle izlemektir. Yakınlaştırma yapmanın size hiçbir katkısı zaten olmayacaktır.

    Meteor yağmurunu gözlemek için bir dürbüne veya teleskoba ihtiyacınız yoktur. Hatta bunlarla gözlemini yapmak daha olanaksızdır.

    Fotoğrafı Çekilebilir Mi?

    Elbette fotoğrafını çekebilirsiniz. Bunun için ihtiyacınız olan şey genellikle bir DSLR kameradır, fakat günümüzde cep telefonları da uzun pozlama dediğimiz tekniği kullanabiliyorlar. Basitçe yapılması gereken şey pozlama süresini (shutter speed), artırmaktır. Bunu 10 saniye mertebesine kadar, yıldızların görüntüsünde bir bozulma olmadan çıkarabilirsiniz (geniş açılı bir lens için). Fakat kamera veya telefon titrememeli! Aksi takdirde görüntüde her şey kayar, kamera bu süre boyunca ışığı toplayıp çekim yapmakta, o süre boyunca gelen ışığı tek bir karede birleştirmektedir.

    Tavsiyemiz, geniş açı bir lens ve bir üçayak (tripod) ile kameranızı ayarlayıp, uzaktan kumanda ile çekim yaparken bir yandan kendiniz gökyüzünüzü izlemeniz. Uzun pozlama sırasında kameranıza yakalanan gök taşları, aşağıdaki fotoğraftaki gibi çıkacaktır.

    perseid meteor yağmuru gök taşı yağmuru
    Görsel: Petr Horálek – APOD/NASA (12 Ağustos 2018)

    Fotoğrafın tam ortasında çok daha parlak görünenlere özel olarak ateş topu adını veriyoruz. Bunlar göreli olarak daha büyük gök taşları oldukları için sürtünmeden daha çok etkileniyor ve yavaşlıyorlar. Bu sayede daha uzun süre gözlemek mümkün olabiliyor. Astrofotoğrafçılık hakkında daha fazla bilgi edinmek için yazı dizimizin ilk yazısını aşağıdan okuyabilirsiniz.

    Neden Perseid Olarak Adlandırılıyor?

    Eğer astronomiye ilginiz varsa, Perseus (Kahraman) isimli takımyıldızı duymuşsunuzdur. Kuşkusuz, Perseid gök taşı yağmuru ile Perseus takımyıldızı arasındaki isim benzerliği bir tesadüf değildir.

    Bahsettiğimiz gibi gök taşı yağmurları, kuyruklu yıldızın yörüngesi ile Dünya’nın yörüngesinin kesiştiği bölgelerde oluşmaktadır. Bu kesişi, Perseus Takımyıldızının olduğu doğrultuda gerçekleştiği için, göktaşları Perseus Takımyıldızından geliyormuş gibi gözükür. Bu yüzden, söz konusu gök taşı yağmuru, Perseid olarak adlandırılır.

    Meteor Yağmuru (Gök Taşı Yağmuru) Nasıl Oluşur?

    Kuyruklu yıldızlar, Güneş’in yakınından geçerken parçalanırlar. Oluşan bu  parçaların çoğu, kuyruklu yıldızın yörüngesinde hareketlerine devam eder. Bu parçalar, zaman geçtikçe kuyruklu yıldızın yörüngesine yayılır. Olur da eğer Dünya’nın yörüngesi, söz konusu kuyruklu yıldızın yörüngesiyle çakışıyorsa, son derece nefes kesici bir olay gerçekleşir: Gök taşı yağmuru!

    Dünya’nın yörüngesi, kuyruklu yıldızın yörüngesi ile bir noktada kesiştiği için, gök taşı yağmurları her yıl aynı dönemde (bu kesişim noktasında) gerçekleşir.
    Swift-Tuttle Kuyruklu Yıldızının Yörüngesi

    Swift-Tuttle Kuyruklu Yıldızı

    Perseid gök taşı yağmuru, Swift-Tuttle isimli kuyruklu yıldızın kalıntılarından oluşmaktadır.

    1862 yılında birbirinden bağımsız olarak, Lewis Swift ve Horace Tuttle tarafından keşfedilen Swift-Tuttle kuyruklu yıldızı, Güneş etrafındaki bir tam turunu 133 yılda tamamlar.

    Çekirdeği yaklaşık 26 kilometre genişliğinde olan bu kuyruklu yıldız, Güneş’e en yakın konumundan en son 1992 yılında geçmiştir ve 2125 yılında geri dönecektir.

    Her yıl Ağustos ayında gerçekleşen Perseid gök taşı yağmurunun, Swift-Tupple’dan kopan parçalardan oluştuğu, kuyruklu yıldızın keşfinden yalnızca 3 yıl sonra 1865’te, Giovanni Schiaparelli tarafından keşfedilmiştir.


    Hazırlayan: Ege Can Karanfil & Ögetay Kayalı

    Referanslar
    1. Eric Chaisson & Steve McMillan, Astronomy Today 8th edition

    2. NASA, “109P/Swift-Tuttle” <https://solarsystem.nasa.gov/asteroids-comets-and-meteors/comets/109p-swift-tuttle/in-depth/>

    3. American Meteor Society, “Meteor FAQs” <https://www.amsmeteors.org/meteor-showers/meteor-faq/https://www.amsmeteors.org/meteor-showers/meteor-faq/>

    4. EarthSky, “Perseid meteors 2020: All you need to know” <https://earthsky.org/astronomy-essentials/everything-you-need-to-know-perseid-meteor-shower>

    5. Royal Museum Greenwich, “Perseid meteor shower 2020: When and where to see it in the UK” <https://www.rmg.co.uk/discover/explore/space-stargazing/meteors-comets-asteroids/Perseid-meteor-shower>

    6. American Meteor Society, “Meteor Shower Calendar 2020-2021” <https://www.amsmeteors.org/meteor-showers/meteor-shower-calendar/#Perseids>

    Görsel Referansları
    1. https://www.almanac.com/content/perseid-meteor-shower
    2. https://www.interlochenpublicradio.org/post/perseid-meteor-shower
    3. https://scienceblogs.com/startswithabang/2017/08/11/the-comet-that-created-the-perseids-might-bring-an-end-to-humanity-synopsis

     

     

    Ege Can Karanfil

    Rasyonalist editör ve yazar. Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Fizik bölümü 4.sınıf öğrencisi. Nükleer fizik üzerine araştırmalar yapmaktadır.

    Ögetay Kayalı

    Rasyonalist kurucu, editör ve kıdemli yazar. NASA'nın APOD platformunda görevli olmak üzere, Michigan Tech. Üniversitesinde araştırma görevlisi olarak Astrofizik üzerine doktora yapmaktadır. Ege Üni. Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümünden birincilikle mezun olduktan sonra bir yıl kozmoloji üzerine yüksek lisans, ardından bir yıl da İzmir Uluslararası Biyotıp ve Genom Merkezinde Moleküler Biyoloji ve Genetik üzerine yüksek lisans yapmıştır.
    Başa dön tuşu