Öglenalar (Euglena)

Öglenalar (Euglena) tek hücreli, kamçılı (flagelli) ökaryotların bir cinsidir. Morfolojik yapılarının belirgin kendine özgülüğü, örneklerde rastlanma sıklıkları, tür sayısının bine kadar ulaşması ve hem hayvanlar gibi bir şeyleri yiyerek beslenmeleri hem de bitki gibi fotosentez yapıyor olmaları onları oldukça popüler canlılar yapar. Bu özelliğinden ötürü bilim insanları bu canlıları, hangi sınıf altında inceleyecekleri konusunda kararsızlığa düşmüş, fakat en sonunda Amoeba (amip) ve Paramesyum gibi Protistalar adı altına yerleştirmişlerdir.

Baş bölgesinde dil gibi uzanan ve helikopter pervanesi gibi hızla salınan bir kamçısı (flagellum) bulunur. Aynı zamanda, bu bölgede bariz bir şekilde ayırt edilebilecek stigma adı verilen kırmızı renkli bir göz yapısı vardır. Bunun yanında diğerlerinden ayırt edilmesini sağlayan üçüncü belirgin özelliği de kloroplastlara sahip olmasıdır. Hücre çekirdeğinin mitoz bölünme gerçekleştirmesiyle başlayan bir süreçle boyuna bölünerek çoğalır.

Bir Euglena'nın (öglena) yapısı
Bir Euglena'nın (öglenanın) morfolojisi

Vücudu pelikula adı verilen esnek bir zarla çevrilidir. Yiyeceği besinin etrafını sararak fagositoz yoluyla beslenir. Eğer Öglena'yı (Euglena) fototropi ile besleyecek kadar yeterli ışık bulunuyorsa, klorofil a ve klorofil b pigmentlerini barındıran kloroplastlarını kullanarak, fotosentez yoluyla şeker üretir. Ayrıca Öglenanın kloroplastları, ışık yokluğunda hayatta kalmalarını sağlamak için paramilon (nişastaya benzer bir karbohidrat) sentezinde kullanılan pirenoidleri barındırır.

Euglenoidlerin bir özelliği olarak; Euglenalar da kırmızı bir göz benzeri yapıya (stigma) sahiptir. Bu yapı karotenoid pigment granüllerinden oluşur. Sanılanın aksine bu göz yapısı, doğrudan ışığa duyarlı değildir. Kamçının Öglena'dan çıktığı noktanın yakınlarında bir fotoreseptör (şişik bir yapı şeklinde) bulunur. Stigma, içerisinden geçen ışığı filtreleyerek, yalnızca belirli dalga boylarındaki ışığın bu fotoreseptöre ulaşmasını sağlar. Öglena, hareket ederek döndükçe bu reseptör üzerine düşen ışıkta değişim olur ve böylece fototaksis gerçekleşir. Yani Öglena'nın ışığı algılamasında stigma doğrudan değil, dolaylı yoldan bir görev alır.

Bitki hücrelerinde bulunmasına rağmen, Öglena hücre duvarından yoksundur. Mikrotübüller tarafından desteklenen bir protein katmanıyla çevrili pelikulaya sahiptir. Bu durum Öglena'ya kasılma ve esneme konusunda özel bir imkan sağlar. (Aşağıdaki videoda izleyebilirsiniz)

Öglenaların (Euglena) kloroplastları üç ayrı membran tarafından çevrili olmasına rağmen, bitkiler ve yeşil alglerin kloroplastları, iki membran tarafından çevrilidir. Bu durum, Öglena kloroplastının yeşil alglerden evrimleştiğinin morfolojik bir kanıtı olarak sunulur. [1]

Öglenalar (Euglena), bataklıklar ve gölcükler gibi birçok su kaynağında bulunabilirler. Özellikle çok miktarlarda bulunduklarında suyun renginin yeşile çalmasına sebep olurlar. Boyutları 15-500 mikrometre arasında değiştiğinden, bu canlıları mikroskop altında incelemek gerekir. Fakat çoğu sıradan mikroskopla kamçısını, kloroplastlarını, stigmasını görmek mümkündür.

Ögetay Kayalı

Kaynaklar
1. Sarah P. Gibbs. Canadian Journal of Botany, 1978. "The chloroplasts of Euglena may have evolved from symbiotic green algae"
http://www.nrcresearchpress.com/doi/abs/10.1139/b78-345#.V5T_s_myOko
2. http://www.fcps.edu/islandcreekes/ecology/euglena.htm
3. https://global.britannica.com/science/Euglena

Ögetay Kayalı

Astronom. Özel ilgi alanı teorik kozmoloji, özellikle Einstein'ın görelilik kuramının modifiye edilmesi (modified gravity) üzerine uğraşıyor. Bunların yanında ender bulduğu zaman aralıklarında kafasına esince programlama, 3B modelleme, makineler, tasarım, fotoğrafçılık, resim ve satranç ile de ilgileniyor.

Ögetay Kayalı 120 makale yazdıÖgetay Kayalı tarafından yazılan tüm makaleleri gör