Kozmoloji: Kozmolojik İlke-Homojenlik ve İzotropi

Evrenin herhangi bir noktasıyla ilgili araştırma yapmamız gerektiğinde, herhangi bir fizik olayında yaptığımız gibi, belirli kabullenmelerimizin (varsayımlarımızın) olması gerekir. Kozmolojik ilke de, modern kozmolojinin temellerini oluşturan bir ilkedir ve evrenin, homojen ve izotropik olduğunu söyler.

İzotropi

İzotropi kelimesi Latince isos (eşit, aynı) ve tropos (yön) kelimelerinden türemiştir. Evrenin izotropik olması, baktığımız her doğrultuda, evrenin aynı olduğunu söyler. Evrenin farklı göründüğü, özel bir doğrultu yoktur. Hangi doğrultuda bakarsak bakalım, aynı türden yapılar ve benzer sayıda gökadaya rastlarız. Aynı zamanda genişlemeyi ifade eden Hubble sabiti de her doğrultuda aynıdır. Yani evrenin herhangi bir yönüne baktığımızda, aynı oranda genişleme görürüz.

Homojenlik

Homojen kelimesi, Latince homós (aynı) génos (tür) kelimelerinden türemiştir. Evrenin homojen olması, evrenin her yerde aynı olduğu anlamına gelir. Evrenin hangi noktasında bulunursanız bulunun, göreceğiniz şey aynıdır. Burada gördüklerimiz ile, gözlemediğimiz bir kaynaktayken gözlemleyeceklerimiz tamamen aynıdır.


Yorumlar

Akla gelmesi gereken ilk soru, bunun ne kadarlık bir ölçekte sağlandığıdır. Çünkü ben etrafıma baktığımda, odanın ne izotropik ne de homojen olduğunu görüyorum. Üstelik bunun benim dağınıklığımla pek bir alakası da yok! Güneş Sistemi boyutunda bakacak olsak bile, bir yerde bir gezegene rastlarken, öbür yönde devasa bir boşluk, başka bir yerde de Güneş'i göreceğiz. Bunların da dışına çıkıp gökada ölçeğinde baksak dahi, Samanyolu'nun etrafının boş olduğunu göreceğiz. Bunlar kulağa pek homojen ve izotropik gelmemektedir.

Bu yüzden, devasa bir evrende, küçük ölçeklerle ilgilenmeyiz. Eğer pürüzsüz bir kumaşı alıp, mikroskop altında inceleyecek olursak, bazı yerlerin daha sık, bazı yerlerin ise daha gevşek, hatta belki de boşluklar barındırdığını görürüz. Fakat kumaşa büyük ölçekte baktığınızda pürüzsüzdür.

Evreni de aynı şekilde inceleriz. Evren, büyük ölçeklerde baktığımızda homojen ve izotropiktir. Buradaki büyük ölçek, 100 Mpc'den (326 milyon ışık yılından) daha büyük ölçekleri kapsamaktadır. Bu ölçek boyutunda baktığınızda, evren gerçekten de pürüzsüz görünmektedir.

Bu konular hakkında biraz daha teknik detay merak ediyorsanız: Evrenin Gözlemsel Özellikleri

Ögetay Kayalı

Referanslar
1. Peter Coles & Francesco Lucchin, Cosmology, p. 3
2. <https://ned.ipac.caltech.edu/level5/Watson/Watson2_1.html>
3. <http://abyss.uoregon.edu/~js/cosmo/lectures/lec05.html>

Ögetay Kayalı

Astronom. Özel ilgi alanı teorik kozmoloji, özellikle Einstein'ın görelilik kuramının modifiye edilmesi (modified gravity) üzerine uğraşıyor. Bunların yanında ender bulduğu zaman aralıklarında kafasına esince programlama, 3B modelleme, makineler, tasarım, fotoğrafçılık, resim ve satranç ile de ilgileniyor.

Ögetay Kayalı 120 makale yazdıÖgetay Kayalı tarafından yazılan tüm makaleleri gör