İngiltere Füzyon Reaktörünü Çalıştırdı!

İngiltere’nin en yeni reaktörü ST40’ı çalıştırmak için geçen hafta düğmeye basıldı ve ilk denemede içinde yakıcı bir plazma oluşturulabildi. Tokamak tipindeki reaktörde 2018 için amaç, yaratılan plazmayı 100 milyon santigrat dereceye çıkarabilmek; bu Güneş’in merkez sıcaklığının 7 katı demek oluyor. Füzyon eşiği aşıldıktan sonra hidrojen atomları helyumu oluşturarak birleşmeye başlıyor. Enerji bariyeri kalkınca limitsiz ve temiz enerji süreci işlemeye başlıyor.

ST40’ın arkasındaki şirketin yöneticisi David Kingham, füzyon enerjisinin hem İngiltere’de hem de Dünya'da gelişimi için çalışmalarının önemli olduğunu söylüyor:

“Özel bir girişim tarafından tasarlanmış, üretilmiş ve işletilmiş olan birinci sınıf, kontrollü füzyon cihazını ortaya çıkarıyoruz. ST40, kompakt ve uygun maliyetli reaktörlerde 100 milyon dereceye kadar füzyon sıcaklıklarına ulaşabilecek bir sistem. Bu, füzyon gücünün kullanılması için on yılların değil sadece yılların olduğunu gösteriyor.”

Nükleer füzyon, Güneş’i besleyen süreçtir. Aynı şeyi Dünya'da gerçekleştirmenin bir yolunu bulabilirsek, karbon salınımını azaltmanın yanında sınırsız miktarda temiz enerji tedarik etmemiz de mümkün olacak.
Günümüz nükleer reaktörlerinde elde edilen nükleer fisyonun aksine, nükleer füzyon atomları birbirinden ayırmak değil, onları bir araya getirmektir. Tuzdan ve sudan biraz daha fazlasını gerektirir ve başlıca atık ürün olarak helyum üretir. Nükleer füzyon umut vericidir ama aynı zamanda bilim insanlarının başarmak için mücadele ettiği şeydir.

İşlem, plazmayı inanılmaz sıcaklıklarda, yeterli elektrik üretmek ve yeterince uzun süre kontrol etmek için yüksek güçlü mıknatıslar kullanmayı içerir ve bu tahmin edebileceğinizden de zordur.

Geçtiğimiz yıllarda büyük ilerlemeler oldu. MIT'den bilim insanları, Ekim ayında plazma basıncı rekorunu kırdı ve Aralık ayında Güney Koreli araştırmacılar, 70 saniye boyunca 300 milyon dereceye kadar "yüksek performanslı" plazmayı sürdüren ilk ekip oldu. Almanya'da, Wendelstein 7-X Stellerator adlı yeni bir füzyon reaktörü plazmayı başarıyla kontrol edebildi.

Ancak, parçaları bir araya getirebilmekten hala çok uzaktayız: Füzyon oluşması için gerekli sıcaklıklarda plazma üretmenin uygun bir yolunu bulmak ve ardından enerji üretmek için plazmayı yeterince uzun süre kontrol edebilmek.

ST40, Tokamak reaktörü olarak bilinir ve kavurucu plazmanın çekirdeğini kontrol etmek için yüksek güçlü toroid şeklinde manyetik bobinler kullanır. Bir sonraki adım, manyetik bobinlerin tam bir setini ST40 içerisinde kurmak ve test etmek olacak ve bu yılın ilerleyen günlerinde Tokamak Enerji (ST40’ı yapan şirket) bobinleri 15 milyon santigrat derecede plazma üretmek için kullanacak.

2018'de ekip, 100 milyon santigrat derece füzyon eşiğini elde etmeyi umuyor ve nihai hedef, 2030 yılına kadar İngiltere şebekesine temiz füzyon gücü sunmak. Şirket sonuca şimdi bir adım daha yaklaştı ama gelişmekte olan bir Tokamak reaktörü olan sadece onlar değil. Yine de ticari bir füzyon reaktörünü yaygın hale getirmek için yarışı hızlandırabilirler.

Çeviren: Nazlı Turan

Referanslar
1. <The UK Just Switched on an Ambitious Fusion Reactor - and It Works>
Görsel: Tokamak Energy

Nazlı Turan

Boğaziçi Üniversitesi - Makine Mühendisliği Yüksek Lisans mezunu. Tezinde elektrikli itki sistemlerinden olan Hall iticilerle deneysel olarak çalıştı. Amerika'da University of Notre Dame'da plazma sistemleri üzerine doktorasına başlayacak. Uzayda daha uzağa gitme merakı var. İlgi alanları elektromanyetizma, plazma fiziği, yüksek sıcaklığa dayanıklı malzemeler, ısıl modeller, iklim değişikliği, geleceğin fiziği ve geleceğin insanı.

Nazlı Turan 6 makale yazdıNazlı Turan tarafından yazılan tüm makaleleri gör