Fas’ta Dünya’nın En Eski Homo Sapiens Fosilleri Bulundu!

Bilim insanları yıllardır Doğu Afrika Rift Vadisi’nde türümüzün kökenini arıyorlar. Bugünlerde ise kıtanın diğer tarafında, batıda araştırmacılar büyük bir heyecan içerisindeler. Çünkü Fas’ta herkesi şaşırtan önemli bulgulara rastlandı. Jebel Irhoud olarak bilinen mağarada bulunan türümüze ait bir kafatasına yapılan yeniden tarihlendirmede fosilin 300.000 yıllık olduğu anlaşıldı. Bunun yanında yeni fosiller ve taş aletler de meydana çıkarıldı. Bu en eski Homo Sapiens kalıntıları oldukça önemli, zira türümüzün ortaya çıkış tarihini bilinenden 100.000 yıl öncesine çekiyor.

New York Eyalet Üniversitesinden paleoantropolog John Fleagle, “Bu bulgu Homo sapiens olarak bilinen her şeyden bir buçuk kat daha eski.” diyor.

Araştırmada yapılan yaş belirleme işlemlerinde termolimünesans ve elektron spin rezonansıyla tarihlendirme yöntemleri kullanıldı.

Nature dergisinde yayımlanan sonuçlara göre türümüzün özelliklerini gösteren ilk canlılar, modern yüz özelliklerini taşırken kafataslarının arkası arkaik insanlarda olduğu gibi uzundu. Bulguların ortaya koyduğu bir başka sonuç ise atalarımızın Afrika’dan çıkışımızdan çok önce Afrika içerisinde dağılmış olmaları.

1961 yılında madenciler Jebel Irhoud’da barit minerali ararken bütün halde bir kafatası fosili bulmuşlardı. Büyük beyine sahip ama ilkel kafatası şekli nedeniyle bulunanın Afrikalı bir Neandertal olduğu düşünülmüştü. 2007 yılında araştırmacılar radyometrik hesaplamalarla fosilin 160.000 olduğunu bildirdiler. Fosilin hem türümüzün hem de Neandertallerin atası olabileceği düşünülen Homo heidelbergensis gibi bir türe ait olabileceği üzerinde duruluyordu. Her halükarda kafatası en eski Homo Sapiens fosilinden daha genç görünüyordu.

Homo heidelbergensis
Homo heidelbergensis

Doğu Afrika bulunan fosiller nedeniyle uzun zamandır insan türünün beşiği olarak kabul ediliyordu. Etiyopya’da 160.000 yıllık Homo sapiens kafatasları bulunmuş ve güneydeki Omo Kibish’de 195.000 yıl öncesine tarihlenen kafatası parçalarına rastlanmıştı. Bunlar türümüzün şimdiye kadar bilinen en eski üyeleriydi. Max Planck Enstitüsü’nden Michael Petraglia’nın da belirttiği üzere Homo sapiens’in yaklaşık 200.000 yıl önce evrilip türleştiği görüşü hakimdi.

Bazı araştırmacılar ise türümüzün kökeninin daha eskiye dayandığını düşünüyordu. Wisconsin Üniversitesinden John Hawks’ın da belirttiği üzere, genetikçiler en yakın kuzenlerimiz olan Neandertallerden ayrılışımızın en azından 500.000 yıl önce gerçekleştiğini hesapladılar. Bu durumda Afrika’da bir yerlerde, türümüze ait, 200.000 yıldan daha eski işaretler bulmayı bekleyebilirdik.

Jebel Irhoud’da bulunan kafatası üzerine çalışan Jean-Jacques Hublin kariyerine yine bu bölgede 1981 yılında başlamıştı. Max Planck Enstitüsü bünyesine girdikten sonra bölgeye geri dönen Hublin, ekibiyle beraber 2004 yılında kazılara başladı. Dokunulmamış tortu tabakalarından küçük parçaları tarihlendirmeyi ve onları orijinal keşif tabakasıyla ilişkilendirmeyi umuyorlardı. “Şanslıydık.” diyor Hublin. “Tarihlendirme yapmakla kalmadık, üstüne yeni hominidler bulduk.”

Ekip şimdi yeni kafataslarına, çenelere, dişlere, bacak ve kol kemiklerine sahip. Bunların bir çocuk ve bir ergen de dahil olmak üzere en az beş farklı bireye ait olduğu belirlendi. Fosillerin çoğu aynı zamanda taş aletler de içeren bir tabakada bulundu. Fosilleri ayrıntılı bir istatiksel analizden geçiren Hublin ve paleoantropolog Philip Gunz kalın kaş çıkıntısına sahip, eksik bir kafatasını ortaya çıkardılar. Yazarların belirttiğine göre yüzü bugünkü insanlara benzemekle birlikte uzun beyin yapısı ve çok büyük dişler arkaik türlerin özelliklerini andırmaktaydı.

Afrika’da Homo Sapiens’in Şafağı

Grafik: G. Grullón/Science; (DATA) Smithsonian Human Origins Program; (PHOTOS, COUNTERCLOCKWISE FROM TOP LEFT) Ryan Somma/Wikimedia Commons; James Di Loreto & Donald H. Hurlbert/Smithsonian Institution/Wikimedia Commons; SHOP; SHOP; University of the Witwatersrand; SHOP; Housed in National Museum of Ethiopia, Addis Ababa, Photo Donation: ©2001 David L. Brill, humanoriginsphotos.com; SHOP
Grafik: G. Grullón/Science; (DATA) Smithsonian Human Origins Program; (PHOTOS, COUNTERCLOCKWISE FROM TOP LEFT) Ryan Somma/Wikimedia Commons; James Di Loreto & Donald H. Hurlbert/Smithsonian Institution/Wikimedia Commons; SHOP; SHOP; University of the Witwatersrand; SHOP; Housed in National Museum of Ethiopia, Addis Ababa, Photo Donation: ©2001 David L. Brill, humanoriginsphotos.com; SHOP

Fosiller, yüzün modern özelliklerinin, kafatası yapısından ve beynin küresel şekle dönüşmesinden daha önce evrildiğini ortaya koyuyor.

Neandertaller de benzer bir şablon izlediler. İspanya’da bulunan 400.000 yıllık Neandertal fosillerinin yüzlerinde Neandertal özellikleri olmakla birlikte uzun, arkaik kafatasları vardı. Araştırmacılar bunu tetikleyen seçilim baskısının ne olduğunu tam olarak bilmeseler de Stanford Üniversitesinden Richard Klein önce yüzün evrimleşmesinin makul bir sav olduğunu düşünüyor.

Bu senaryo çakmaktaşlarından elde edilen bulgularla kafatasının yaşının düzeltilmesine dayanıyor. (Aletlere bakılarak Jebel Irhoud sakinlerinin ateşi kontrol ettikleri de söylenebilir.)

George Washington Üniversitesinden Alison Brooks “Bazıları bu insanların evrilip gelişmiş Homo heidelbergensis olduğu fikrindeler.” diyor. Kafatasına bakıldığında onları modern olarak değil de protomodern olarak tanımlamak gerektiğini belirtiyor.

Hem modern hem de ilkel özellikler taşıyan bu kafatası bulguları bilim insanlarına yardımcı olacak. Örneğin bu yeni tarihlendirme, daha önce Güney Afrika’da, Florisbad’de bulunan 260.000 yıllık fosilin de Homo sapiens türüne ait olduğu fikrini güçlendirebilir. Ancak bu tarihlendirme aynı zamanda Güney Afrika’da yaşamış olan Homo naledi türüyle olan mesafeyi de genişletmiş oluyor.

Brooks’a göre bulunan taş devri aletleri ve kafatasları arasındaki bağlantılar o zamanlar Afrika kıtası üzerinde yaşayanların güçlü bir iletişime sahip olduklarını gösteriyor.

Çeviri: Mümin Can


Referanslar
1. Science, World's oldest Homo sapiens fossils found in Morocco
<http://www.sciencemag.org/news/2017/06/world-s-oldest-homo-sapiens-fossils-found-morocco>
2. Science Alert, New Fossil Find Pushes Back The Origins of Homo Sapiens by 100,000 Years
http://www.sciencealert.com/new-fossil-find-pushes-back-the-origins-of-homo-sapiens-by-100-000-years
3. Nature, New fossils from Jebel Irhoud, Morocco and the pan-African origin of Homo sapiens
<https://www.nature.com/nature/journal/v546/n7657/full/nature22336.html>
Kapak Görseli: Philipp Gunz, MPI EVA Leipzig