Dişi Yusufçuklar Erkeklerden Kurtulmak İçin Ölü Taklidi Yapıyor!

Dişi yusufçuklar, istemedikleri çiftleşmelerden inanılmaz bir şekilde kaçıyor. Nasıl mı? Yere düşüp, ölü taklidi yaparak!

İsviçre Zürih Üniversitesi'nden Rassim Khelifa bu davranışa ilk kez dişi "aeshna juncea" yusufçuğunda tanık oldu. İsviçre Alpleri'nde larvalarını toplarken, erkek yusufçuk tarafından takip edilen dişinin kendini yere sertçe bırakmasına şahit oldu.

Dişi yusufçuk hareketsiz bir şekilde yerde yatıyordu. Onu takip eden erkek ise bir süre sonra uzaklaştı ve dişi etrafın boş olduğunu görünce havalandı.

10 yıldır yusufçukları inceleyen Khelifa, daha önce hiç böyle bir şey görmediğini söylüyor ve şaşkınlığını dile getiriyor.

Dişi "aeshna juncea" yusufçukları yumurtladıklarında saldırılara karşı savunmasızdır, çünkü diğer kimi yusufçukların aksine erkekleri o türün dişisini korumaz. Ayrıca başka bir erkek yusufçukla tek seferlik cinsel yakınlaşma tüm yumurtaları döllemek için yeterlidir ve tekrar çiftleşmek üreme sistemlerine zarar verebilir.

Khelifa, dişilerin bu defa sıklıkla göletlerin yakınındaki yoğun bitki örtüsüne girdiğini gözlemledi ki bunu muhtemelen saklanmak için yapıyorlar ve ortaya çıkınca da dramatik bir şekilde davranıyorlar.

Hızla Düşmek

Khelifa, 31 dişiden 27'sinin erkeklerden kaçmak için kendini yere atıp ölü numarası yaptığını gözlemledi. Bu manevralardan da 21'inin başarılı olduğunu fark etti. Ancak böyle hızlı bir şekilde kendilerini yere atmaları yine de tehlikeli ve İspanya Vigo Üniversitesinden Adolfo Cordero-Rivera'ya göre, bu strateji sadece çok fazla yusufçuğun bulunduğu alanda başvurdukları bir yol olabilir. Ayrıca, "Dişilerin erkek tarafından çok fazla baskı altına alındığı durumlarda, dişilerin bu yola başvurması söz konusudur" diyor.

Dahası, birkaç tür daha bu şekilde çiftleşmekten kaçmak için ölü numarası yaparken gözlemlendi. Aynı davranış bir örümcek türünde (erkek örümcekler bunu çiftleşmedeki şanslarını arttırmak için yapıyorlar) ve avcı sineğinin iki türünde görüldü. Üstelik peygamber devesinin bir çeşidinde de rastlandı.

Ancak yırtıcılardan kaçınmak için ölü taklidi yapmak, yusufçuklarda daha sık görülen bir durumdur. Khelifa'ya göre dişiler, erkeğin baskısından kurtulmak için bu numarayı daha da geliştirebilir.

Bu davranış sadece yumurtlayanlara mı özgü, yoksa bu davranışın çok daha geniş bir alana yayıldığını söyleyebilir miyiz? Khelifa, bunları açığa çıkarma konusunda epey meraklı görünüyor. Son olarak, bu çiftleşme baskısından kurtulmak adına kullanılan inanılmaz taktikler, sadece dişi "aeshna juncea" yusufçuklarına özgü değil. Örneğin, akrabaları olan küçük kızböceklerinin dişisi ne mi yapıyor? Erkeğini yiyor!

Çeviren: Tutku Özkan

Referanslar
1. Khelifa R. (2017). Faking death to avoid male coercion: extreme sexual conflict resolution in a dragonfly. Ecological Society of America, DOI: 10.1002/ecy.1781
2. NewScientist, "Female dragonflies fake sudden death to avoid male advances", <https://www.newscientist.com/article/2129185-female-dragonflies-fake-sudden-death-to-avoid-male-advances/>