Cassini ile İhtişamın Merkezine Gidiyoruz!

Evet, şu anda 20 yaşında olan ve 15 Ekim 1997'de fırlatılarak Satürn halkalarına doğru yol alan insansız uzay sondası Cassini'den söz ediyoruz. Cassini, halkalar ile işini bitirdi ve NASA tarafından Satürn üzerine düşürülmeyi bekliyor. Düşmeden önce, Satürn halkalarının en büyük gizemlerinden birini çözebilir!

Cassini'nin, Satürn yüzeyine yapacağı ölümcül dalışa ve görev finaline çok kısa bir zaman kaldı. 20 yıldır uzayda olan araç; Satürn'ün yüzeyindeki dev fırtınaları gördü, uydusu Titan'a sonda göndererek onu araştırdı ve Satürn'ün altıgen kuzey kutbunun ürkütücü güzelliğini gözler önüne serdi. Yakıtı hızla tükendiği için, NASA ona son bir görev verdi: "O gezegenin halkalarının sırrını çöz!"

NASA'nın Cassini görevi sözcüsü Preston Dyches, "Halkalarda gerçekte ne kadar fazla madde olduğu konusu çok belirsiz. Bu bilgi, onların nasıl oluştuğunu ve kaç yaşında olduğunu bilmemiz için büyük önem taşıyor. Gezegenlerin nasıl oluştuğu ve diğer yıldızlar etrafındaki gezegenlerin şekillenmesi hakkında bilgi verebilecek olan bu halkaların oluşumu, hala Satürn'ün en gizemli özelliği" diyor.

Satürn halkalarını incelemek, bilim insanlarına gezegenlerin ve yıldız sistemlerinin oluşumunu anlamak konusunda yardımcı olur. Çünkü büyük olasılıkla, Dünya ve Güneş sistemimizdeki diğer gezegenler de bir zamanlar Güneş'in etrafındaki gaz, toz ve enkaz halkasından oluştu.

Bu gizemi çözmek için Cassini son günlerde benzeri görülmemiş ve son derece tehlikeli olan "Halka Sıyırma" yörüngesinde harekete başlamıştı. NASA'nın "Büyük Final" dediği bu son görev, bu güne kadarki en büyük başarı olabilir.

Cassini, Son Aylarını Halkalara Benzeri Görülmemiş Şekilde Bakarak Harcayacak

Cassini'nin görevi 15 Eylül 2017'de sonlanacak.

Şimdi, gelelim ne yaptığına.

Öncelikle, Cassini işe 30 Kasım'da gezegenin dış halkalarına en yakın konuma sahip olan 20 yörüngenin birinden harekete geçerek başladı. Yörüngeler, Cassini'yi halkaların en dış kenarına kadar getiriyor. Cassini burada, bu dış halkaların yoğunluğunu ve etrafındaki küçük uyduları inceleyecek. Yörüngeler şu şekilde;

Cassini'nin dış halkaları incelemek için izlediği yörünge.
Cassini'nin dış halkaları incelemek için izlediği yörünge.

2 Aralık'ta, Cassini ilk "Halka Sıyırma" yörüngesinde bu fotoğrafı çekti. Satürn'ün dev bir altıgen şeklindeki Güney kutup bölgesi açıkça görüldü;

Satürn'ün Güney kutbu.
Satürn'ün Güney kutbu.

NASA'nın görüntüleme uzmanı Carolyn Porco'un bir basın açıklamasında anlattığı gibi;

"Bu görüntüler ve gelecek olanlar size, Güneş Sistemi'nin en görkemli gezegeni etrafında cesur bir macera yaşadığımızı hatırlatsın."

Bu dış halka yörüngeleri çok iddialı ve havalı olsa da, asıl şov bu değil. Bu yörüngelerin asıl yaptığı, Cassini'yi daha tehlikeli, riskli ve sıkıcı manevra pozisyonlarına getirmek.

Cassini, Nisan ayında yörüngesini değiştirerek Satürn ve iç halkaları arasındaki 1.500 mil genişliğinde bir boşluğa dalacak. Cassini, daha önce hiç bu bölgede bulunmadı. Hiçbir uzay aracının da bulunmadığı gibi...

Bu dalışın, Cassini gözünden nasıl görüneceğini görmek ister misiniz? Tam da bu şekilde;

Cassini'nin Nisan ayında izleyeceği can alıcı yörünge.
Cassini'nin Nisan ayında izleyeceği can alıcı yörünge.

Çok heyecanlı değil mi? Resmen yürekleri ağza getiriyor. Cassini bunu 22 kere tekrarlayacak!

Cassini iç halkalara bu denli yaklaştığında, halkaların kütlesini belirlemede çok büyük rol oynayacak hesaplamalar yapılabilecek.

Preston Dyches'in açıkladığına göre, NASA zaten Satürn ve halkalarının toplam kütlesini biliyor. Fakat bu bilgiden yola çıkarak halkaların kütlesini tahmin etmek çok zor. Cassini, gezegen ve halkaları arasındaki konumundayken, halkaları dahil etmeden Satürn'ün kütle çekimini, dolayısıyla kütlesini ölçebilecek. Haliyle daha sonra bu ölçüm, halkaların kütlesini ölçmede de kolaylık sağlayacak.

Beyaz çizgiler, "Dış Halka Sıyırma" yörüngelerini gösteriyor. Mavi çizgiler ise "İç Halka Sıyırma" yörüngesini gösteriyor.
Beyaz çizgiler, "Dış Halka Sıyırma" yörüngelerini gösteriyor. Mavi çizgiler ise "İç Halka Sıyırma" yörüngelerini gösteriyor.

Cassini'nin Dev Finali

15 Eylül 2017'de Cassini, görevine son verecek. Fakat son bir numarası var.

Halka geçişlerini tamamladıktan sonra, Satürn'ün atmosferine atlayacak! Burası da daha önce hiçbir uzay aracının bulunmadığı bir yer.

Bu son görev, bir intihar görevi. Cassini, parçalanmadan ve yanmadan önce son anlarında bize, Dünya'ya son kez görüntüler yollamaya çalışacak. Sonra...

Sonra ise sonsuza dek kalmak üzere Satürn yüzeyine karışacak...

Dyches bu an için, "İhtişamın merkezine iniyoruz" diyor ve sözlerine şu şekilde devam ediyor,

"Daha fazla gezinemediğimizde, görevi uzatmanın hiçbir yolu kalmıyor. Satürn'e sığınmak... En güvenli seçenek." Aksi takdirde NASA, Satürn'ün uydularından birini Dünya'dan gelen mikrop ve enkazla kirletecek. Orijinal görev 4 yıl için planlanmıştı ve süre iki kere uzatıldı.

Cassini'nin bu dramatik finali, 20 yıllık bir uzay aracından daha fazla bilgi almak için son bir şans. Dyches'in açıkladığına göre Cassini atmosfere inerken birkaç alet hala açık olacak. Buna kütle spektrometresi de dahil. Bu alet aslında "atmosferi koklamak" gibi bir şey yapacak ve bu da, atmosferi hangi bileşiklerin oluşturduğunu belirlemeye yardım edecek.

Hiçbir araç daha önce Satürn atmosferine gitmedi. Dışarıdaki teleskoplardan öğrendiğimiz kadarıyla hidrojen ve helyumdan oluşan bir atmosferi olduğunu biliyoruz fakat diğer elementler, az miktarda olsa da, bulunuyor olabilir. Üstelik atmosfer bileşiminin rakıma göre nasıl değiştiğini de bilmiyoruz.

Bu arada Cassini kalan son gücü ile veri iletimi için antenini Dünya'ya doğrultmaya çalışacak. Dyches, iticilerin buna göre tasarlanmadığını öne sürüyor. Bu son işi gerçekleştirmeden Cassini'den bu şekilde ne kadar bilgi alacağımızı bilemeyeceğiz.

Cassini, bugünden itibaren Nisan ayına kadar 20 yörünge çizecek. Çizeceği yörünge sarı renkle gösteriliyor. mavi yörüngeleri ise çoktan katetti.
Cassini, bugünden itibaren Nisan ayına kadar 20 yörünge çizecek. Çizeceği yörünge sarı renkle gösteriliyor. Mavi yörüngeleri ise çoktan katetti.

Cassini bir intihara doğru gidiyor, fakat bugüne kadar çok iyi iş çıkardı

NASA, çok tehlikeli olduğu için "Halka Sıyırma" görevini en sona saklamıştı. Yörüngesi yavaş yavaş, onu yıkıma götürecek. Fakat tüm Cassini görevi, çok önemli bilgiler edinmemizi sağladı.

  • 2004'de Cassini, Satürn yörüngesine giren ilk uzay aracı oldu. Gezegenin manyetosferini ve çeşitli uydularını inceledi. Satürn uydusu olan Enceladus'ta yeraltı okyanuslarına dair kanıt buldu.
  • Satürn uydusu Titan'ın, şaşırtıcı bir şekilde Dünya'ya benzeyen coğrafi özelliklere sahip olduğunu ve yüzeyinde, Dünya üzerindeki tüm petrol ve doğal gaz rezervlerini aşan sıvı doğal gaz gölleri bulunduğunu tespit etti.
  • Satürn halkalarındaki enkazdan, yeni uyduların nasıl oluştuğunu keşfetti.
  • Satürn halkalarının detaylı fotoğraflarını çekerek yüzey özelliklerini anlamamıza yardımcı oldu.

Cassini'nin çektiği tüm fotoğraflara buradan bakabilirsiniz. En önemli 10 keşfi ise burada sıralanıyor.

Cassini; Eylül ayında çevirimdışı hale geldiğinde, şimdiye kadar hep yaptığı şeyi yaparken ölecek: "Keşfetmek."

Berfin Dağ


Referanslar
1. <http://www.vox.com/science-and-health/2016/12/11/13858448/cassini-saturn-rings-nasa>
2. <https://saturn.jpl.nasa.gov/>